Tips voor plagiaat in studentenblad Havana - is commotie terecht?

Situatie
Havana, het blad voor studenten van de Hogeschool van Amsterdam, plaatst in de aflevering van 8 december 2010 een artikel onder de kop Zorgeloos plagiëren. "Huiswerk lekker aandikken met citaten, alinea's of volledige hoofdstukken uit andere publicaties is veel riskanter geworden sinds Ephorus wordt gebruikt." Het artikel stelt dat deze software om plagiaat op te sporen om de tuin kan worden geleid en geeft naar eigen zeggen hiervoor de 'smeuïgste tips'.

De tips bestaan onder meer uit het gebruik van vertaalde tekst of pdf's. Verder meldt het artikel dat er bij plagiaat niet altijd sprake is van kwade wil en dat het niet is aan te raden 'een loopje met Ephorus te nemen' omdat er altijd kans op ontdekking is. "Een goede docent komt er altijd achter, zeggen de docenten zelf." Deze docenten worden bedankt voor hun medewerking aan het artikel, waarna de redactie stelt dat geen verantwoordelijkheid wordt genomen voor het mislukken van de gegeven tips.

Vervolgens breekt commotie uit. Een woordvoerder van de hogeschool reageert hierop in het Algemeen Dagblad met de uitspraak dat het artikel met een knipoog is geschreven. De redactie verklaart het aardig te vinden om te kijken hoe sterk Euphorus is en of de docenten dat weten. De docenten zelf zijn volgens het AD kwaad en vragen zich af of de Belastingdienst moet vertellen hoe je belasting ontduikt.

Los van juridische facetten (is hier sprake van uitlokking?) wil ik de vraag beantwoorden of het gewenst is dat een artikel verschijnt in een (bedrijfs)blad met tips voor illegaal gedrag.

Overwegingen
Stel dat het blad Voetbal international tips geeft aan voetballers om een tegenstander neer te halen zonder dat de scheidsrechter het ziet. Dan lijkt het mij dat dit ook niet voorbij kan gaan zonder dat er commotie ontstaat. En hetzelfde zou gelden als Havana een artikel plaatst met tips voor het verkrijgen van illegaal vuurwerk (riskant, net als plagiaat plegen).

Een journalistiek stuk over dit onderwerp is zeker gewenst, want plagiaat is een thema dat speelt, ook in het onderwijs. Een dergelijk stuk kan de sterke en zwakke punten van software behandelen, maar het mag niet voorbijgaan aan ethische afwegingen die gelden bij het (onbeperkt) overnemen van citaten.

Dan zijn er ook nog wettelijke grenzen: plagiaat kan niet alleen leiden tot sancties binnen de onderwijswereld, het is ook strafbaar volgens de wet. Zeker als blijkt dat sommige studenten wat naïef zijn als het gaat om de risico's van plagiaat (zoals het artikel stelt), ligt het voor de hand om dit te melden.

Als je in een blad graag smeuïg wilt zijn, is dat meer aan een columnist die duidelijk een persoonlijke mening geeft. Dat het artikel een knipoog bevat, in welke richting dan ook, kan ik nergens uit zien.

De meest interessante zinsnede vormt de stelling dat een docent er "altijd" achterkomt als er plagiaat is gepleegd. Dit doet enkele vragen rijzen:

• wat is dan nog het nut van Ephorus?
• waarom wordt de vraag over het nut van Ephorus in het stuk niet beantwoord?
• hoe verklaart de redactie dat de docenten zelf tegenspreken dat ze er altijd achterkomen?
• als docenten er altijd achterkomen, waarom is dan de kop Zorgeloos plagiëren gekozen?
• als de redactie meent dat plagiaat gevaarloos en toelaatbaar is, wat zegt dat dan over hun eigen werkwijze?

Hoe dan ook heeft de redactie van Havana zichzelf en het blad op de kaart gezet, net nu de HvA in een fusieproces verkeert.

Gewenste aanpak
Dezelfde informatie in een column als persoonlijke opvatting zou zonder meer gekund hebben. Een column is ook wat minder uitvoerig en bevat, als het goed is ook een behartenswaardig woord over de risico's.

Een feitelijk journalistiek stuk over dit onderwerp is zeker gepast voor een bedrijfsblad in het onderwijs, maar dan met een veel meer complete inhoud:

• wat is ernst van de situatie, hoe vaakt komt het voor?
• wat zijn de voor- en nadelen voor diverse betrokkenen? Maakt plagiaat creatief of misschien lui? Levert het extra werkdruk op voor docenten die willen nagaan of een student zelfstandig onderzoek kan doen?
• is de huidige bestrijding afdoende en zo nee, hoe moet het dan wel?

Meningen hierover kunnen komen uit de hoek van:

• beginnende studenten die hier nog niet over nagedacht hebben
• studenten die eerder al gekozen hebben om geen plagiaat te plegen
• studenten die hier wel voor hebben gekozen en eventueel betrapt zijn
• docenten die dat hebben meegemaakt
• en/of een student die door een ander is geplagieerd.

Een dergelijk stuk kan best de sterke en de zwakke kanten van Ephorus behandelen. Als kwaadwillenden daaruit enkele tips destilleren voor het plegen van plagiaat, is dat een bijkomstigheid waarover een redactie zich geen zorgen moet maken.

Zie ook

artikel Onbezorgd plagiëren in Havana

de website van Havana, studentenblad van de HvA

website Studenticoos nam de tips juichend over

een jaar later kwam het maandblad Babel (uitgegeven door de factulteit Geesteswetenschappen van de UvA) met een artikel over plagiaat dat meer genuanceerd is.