Toelichting: Ik lees in uw boek dat een bedrijfsjournalist onderscheid moet kunnen maken tussen feiten, meningen en belangen. Wat betekent dat concreet?

Laat ik eerst de kenmerken van de drie elementen noemen:

• feiten zijn gebeurtenissen in heden of verleden. Feiten uit het verleden staan vast. Ze kunnen niet meer veranderd, dus ook niet ontkend of bestreden worden. Wel kunnen nieuwe feiten gecreëerd worden en bestaande feiten beïnvloed. Zo is het bestaan van het antwoord dat u nu leest een feit dat gecreëerd is door de vragensteller en de beantwoorder. De inhoud van deze webpagina is een feit dat u kunt beïnvloeden door commentaar te geven.
  Dat een klant belangstelling heeft voor een product is een feit, maar het wordt pas een onomkeerbaar feit als er een deal is gesloten, bezegeld met een handtekening
• meningen ontstaan door naar de feiten te kijken en deze te interpreteren, op basis van eigen normen, waarden en belangen. Vaak is daarbij sprake van argumenten pro en contra die worden beoordeeld en uitgewisseld. Als u op dit antwoord commentaar geeft, doet u dat waarschijnlijk om een (andere) mening te geven en gebruikt u daarbij argumenten
• belangen ontstaan uit de kans voordeel te halen uit feiten of door een bepaalde ontwikkeling te beïnvloeden.
  Het voordeel dat wordt nagestreefd kan materieel zijn (omzet), maar ook te maken hebben met behoefte aan status, macht, zekerheid. Of gewoon de voldoening die een mens proeft als zijn doel is bereikt. Net als meningen, waar een bepaalde 'bril' meespeelt, hebben belangen vaak een irrationele component doordat niet alle motieven bewust en expliciet zijn. Ik hoop trouwens dat u belang heeft bij dit antwoord, dan kunt u er wat mee.

Kiezers winnen

Ook in de politiek doen zich voortdurend spanningsvelden voor tussen meningen en belangen. In de aanloop naar de verkiezingen voor de Tweede Kamer in november 2006 veranderde Wouter Bos zijn mening over de Armeense kwestie, naar verluidt omdat hij daarmee stemmen zou winnen van kiezers met een Turkse achtergrond. Het effect was echter dat hij veel stemmen van Nederlanders verloor.

Transparantie

Wat een (bedrijfs)journalist doet is het transprarant maken van de samenhang tussen feiten, meningen en belangen, zodat de lezer in staat is een eigen mening te vormen door de situatie zelf te interpreteren.

Continuïteit is een belang

Stel dat in een branche de concurrentie toeneemt, waardoor de prijzen dalen. Dit geldt als feit. Of er gesaneerd moet worden is een mening. Maar als de directie deze mening heeft is dat tevens een relevant feit, dat gevolgen krijgt in een besluit (ook een feit). De belangen die spelen zijn onder meer: het voortbestaan van het bedrijf en de behoefte van het management zijn gezag te bewaren en uit te stralen dat ze een goed beleid voeren.

Belang in gedrang

Gezag bewaren in de richting van de aandeelhouders betekent soms dat er ontslagen vallen, ook al kan dat rampzalig uitpakken voor de belangen van werknemers. Het collectieve belang bij een goede werksfeer en een hoge kwaliteit, kan ongewild in het gedrang komen. Daar ontstaat een dilemma dat kan worden aangegaan door het uitwisselen van meningen over vragen als: is deze kostenbesparing verstandig of juist niet?

Mening onderbouwen

Het bestaan van meningen en belangen kan als feit worden beschouwd, maar niet als feiten met een even vanzelfsprekend karakter als een gebeurtenis uit het verleden. Een mening verdient onderbouwing. En zeker een stellige mening heeft sterke argumenten nodig, die de journalist met belangstelling aanhoort en verwerkt in zijn tekst.

Verschillen in uitkomst

Voor een journalist wordt het interessant als feiten, meningen en belangen tot verschillende uitkomsten leiden.

• er kan een botsing zijn van meningen: de directie wil koers A, de ondernemingsraad koers B
• er kan een botsing zijn van belangen: de aandeelhouder wil dat de loonkosten laag zijn, de vakbonden willen dat medewekers goed betaald worden
• het is ook mogelijk dat meningen botsen met belangen. Als een directeur jarenlang heeft verkondigd dat hij het bedrijf 'groot' zou maken, heeft hij er belang bij om die belofte waar te maken. Toch kan hij van mening zijn dat er op korte termijn ontslagen moeten vallen. Als hij tot dat laatste besluit, gaat hij in tegen zijn belang, wat doet vermoeden dat de argumenten voor inkrimping sterk zijn.

Wisselwerking benoemen

Het is de uitdaging van iedere journalist om de context te 'duiden' door de wisselwerking tussen feiten, meningen en belangen te benoemen. Een bedrijfsjournalist mag het bedrijfsbelang niet uit het oog verliezen; dit maakt zijn opdracht complex, maar ook extra extra uitdagend. Een goede duiding geeft lezers de informatie en de ruimte om een eigen mening te vormen.

Zie ook

vakvraag: Wat zegt het onderscheid tussen feiten, meningen en belangen over feiten, meningen en gevoelens?

vakvraag: Wat moet ik met emoties in een bedrijfsblad?

vakvraag: Wat is het verband tussen openheid en vertrouwen?